تأمین مالی جمعی در ایران زیر نظر فرابورس ایران و بر اساس دستورالعمل مصوب سازمان بورس و اوراق بهادار اجرا می‌شود. یکی از الزامات اصلی این برای تامین مالی جمعی، ارائه وثیقه کافی از سوی متقاضی است تا حقوق سرمایه‌گذاران خرد محفوظ بماند. فرابورس پنج دسته اصلی وثیقه را می‌پذیرد که هر کدام شرایط، مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. در این قسمت به معرفی کل وثایق می پردازیم ولی توجه داشته باشید که فقط ردیف اول الان مورد تایید است.
بررسی انواع وثایق های مورد قبول برای فرابورس
۱. وثایق ملکی
ملک با سند رسمی (تک‌برگ یا منگوله‌دار) یکی از رایج‌ترین اشکال وثیقه‌گذاری است. فرابورس هر سه نوع کاربری مسکونی، تجاری/اداری و صنعتی (کارخانه، انبار) را می‌پذیرد، مشروط بر اینکه ملک فاقد بازداشت قضایی و رهن بانکی باشد.
ارزیابی ملک حتماً باید توسط کارشناس رسمی دادگستری انجام شود و این ارزیابی نباید بیش از شش ماه قبل از ثبت درخواست صورت گرفته باشد. فرابورس معمولاً ۶۰ تا ۷۵ درصد ارزش کارشناسی را به‌عنوان پوشش وثیقه قبول می‌کند؛ یعنی اگر ملک شما ۱۰ میلیارد تومان ارزش‌گذاری شده، تنها ۶ تا ۷.۵ میلیارد آن به‌عنوان وثیقه محاسبه می‌شود. زمین کشاورزی به دلیل محدودیت‌های قانونی انتقال، معمولاً پذیرفته نمی‌شود.
۲. اوراق بهادار و دارایی‌های مالی
این دسته از نظر نقدشوندگی در موقعیت بسیار مناسبی قرار دارد و فرابورس تمایل بیشتری به پذیرش آن دارد.
سهام بورسی و فرابورسی (بازارهای اول و دوم) با نرخ تنزیل ۴۰ تا ۵۰ درصد پذیرفته می‌شود؛ به این معنا که ۱۰۰ میلیون تومان سهام، معادل ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان وثیقه محسوب می‌گردد. دلیل این تنزیل، نوسانات بازار و احتمال افت ارزش در زمان اجرای وثیقه است. سهامی که معاملاتش متوقف شده یا شرکت آن در آستانه توقف است، پذیرفته نمی‌شود.
اوراق بدهی دولتی (مانند اوراق مشارکت) به دلیل ریسک بسیار پایین، نزدیک به ارزش اسمی پذیرفته می‌شوند و در اغلب موارد بهترین انتخاب از نظر نسبت پوشش هستند.
واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت تا ۸۰ درصد ارزش NAV روز پذیرفته می‌شوند.
۳. ضمانت‌نامه‌های بانکی و صندوق‌های ضمانت
این دسته از نظر فرابورس بالاترین اعتبار را دارد و در اغلب موارد به‌تنهایی برای تأمین کل پوشش موردنیاز کافی است.
ضمانت‌نامه بانک‌های دولتی (ملی، ملت، صادرات، تجارت و دیگر بانک‌های مجاز بانک مرکزی) بدون تنزیل قابل توجهی پذیرفته می‌شود. ضمانت‌نامه بانک‌های خصوصی نیز معتبر است، مشروط بر اینکه بانک ناشر دارای وضعیت مالی مستحکم و رتبه اعتباری قابل قبول باشد.
صندوق ضمانت سرمایه‌گذاری و صندوق نوآوری و شکوفایی (ریاست جمهوری) گزینه‌های ویژه‌ای هستند. صندوق نوآوری به‌طور خاص برای شرکت‌های دانش‌بنیان طراحی شده و به آن‌ها امکان می‌دهد بدون نیاز به وثیقه سنگین ملکی، تأمین مالی کنند. این مسیر برای استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوپا که دارایی فیزیکی قابل توجهی ندارند، بسیار راهگشاست.
۴. چک و سفته
چک تضمینی از حساب جاری معتبر، در صورتی پذیرفته می‌شود که صادرکننده سابقه چک برگشتی نداشته باشد. با توجه به بازگشت محرومیت‌های چک برگشتی از ۹ خرداد ۱۴۰۵، فرابورس و سکوها موظف هستند وضعیت صادرکننده را از طریق سامانه صیاد (sayyad.cbi.ir) استعلام کنند. هر سابقه منفی در این سامانه می‌تواند موجب رد وثیقه شود.
سفته به‌تنهایی پذیرفته نمی‌شود و صرفاً به‌عنوان وثیقه تکمیلی در کنار وثایق اصلی‌تر مورد قبول است.
۵. دارایی‌های منقول و تجهیزات
ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات و خودروهای تجاری در صورت داشتن سند رسمی مالکیت و ارزیابی کارشناس رسمی، تا ۶۰ درصد ارزش کارشناسی پذیرفته می‌شوند. با این حال، به دلیل نقدشوندگی پایین این دارایی‌ها در شرایط اجرای وثیقه، فرابورس آن‌ها را معمولاً به‌عنوان وثیقه تکمیلی طبقه‌بندی می‌کند و نه وثیقه اصلی.
نسبت پوشش وثیقه
بر اساس دستورالعمل فرابورس، ارزش وثیقه باید حداقل ۱۲۰ درصد مبلغ تأمین مالی را پوشش دهد:
برای طرح‌هایی با ریسک بالاتر (شرکت‌های نوپا، صنایع پرنوسان)، این نسبت ممکن است تا ۱۵۰ درصد افزایش یابد.
توصیه‌های کارشناسی
ترکیب وثایق اغلب بهتر از تکیه بر یک نوع وثیقه است. مثلاً ترکیب ضمانت‌نامه بانکی با سهام بورسی هم ریسک رد شدن را کاهش می‌دهد، هم فشار تأمین پوشش کامل را از یک دارایی برمی‌دارد.
به‌روز بودن مدارک الزامی است؛ ارزیابی ملک، صحت ضمانت‌نامه و وضعیت سهام همه باید در زمان ثبت درخواست معتبر باشند.
وثیقه مشترک ممنوع است. دارایی‌ای که همزمان در رهن بانک، وثیقه قرارداد دیگری، یا موضوع دعوای حقوقی است، به هیچ وجه پذیرفته نخواهد شد.
شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند از مسیر صندوق نوآوری اقدام کنند و در بسیاری از موارد نیازی به وثیقه‌گذاری سنگین ندارند؛ این مزیت قابل توجهی نسبت به سایر متقاضیان است.
انتخاب نوع وثیقه باید با توجه به ماهیت دارایی‌های شرکت، هزینه تأمین وثیقه و سرعت موردنیاز برای تأمین مالی صورت گیرد. ضمانت‌نامه بانکی سریع‌ترین مسیر است، وثیقه ملکی معمول‌ترین، و مسیر صندوق نوآوری مناسب‌ترین گزینه برای دانش‌بنیان‌ها. پیش از هر اقدامی، مشورت با کارشناسان سکوی تأمین مالی جمعی مجاز توصیه می‌شود.
